Informacje o projekcie  |  Informacje o uczestnikach projektu  |  Aktualności  |  Sponsorzy  |  Kontakt  | 
         

search szukaj
 

Polskie Państwo Podziemne


       Polskie Państwo Podziemne było zjawiskiem wyjątkowym. Nie tylko prowadziło walkę z niemieckim okupantem, ale również wypełniało normalne funkcje państwa. Nigdzie w okupowanej Europie nie powstały tak rozbudowane struktury tajnej administracji.
         Po klęsce wrześniowej 1939 roku, rząd Rzeczpospolitej działający na Zachodzie (najpierw w Paryżu, a potem w Londynie) był reprezentowany w kraju przez władze podziemne i cieszył się poparciem ogółu społeczeństwa. 
         26 lutego 1940 roku powołano Polityczny Komitet Porozumiewawczy (PKP) przy Związku Walki Zbrojnej. Tworzyli go przedstawiciele najważniejszych partii politycznych: Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), Stronnictwa Ludowego (SL), Stronnictwa Narodowego (SN), a od lipca 1940 roku także Stronnictwa Pracy (SP). Popularnie zwana "Gruba Czwórka" stała się podziemnym parlamentem.
         Powołany został Delegat Rządu na Kraj, którym był (od grudniu 1940 roku) Cyryl Ratajski. Poszczególne departamenty Delegatury odpowiadały ministerstwom. 
         Delegatura posiadała własną prasę; wśród niej dwutygodnik "Rzeczpospolita Polska", kierowała także wieloma pracami związanymi z podziemnym życiem kulturalnym.         Wojskowe Sądy Specjalne wykonywały wyroki śmierci na zdrajcach i szpiegach. Istniały także Komisje Sądzące przy Kierownictwie Walki Cywilnej, wymierzając kary za mniejsze przewinienia. Kobietom, które zadawały się z Niemcami strzyżono włosy. Kilku aktorów, grających w niemieckich filmach propagandowych skazano na infamię. Departament Sprawiedliwości przy Delegaturze opracował kodeks moralności obywatelskiej, zawierający normy, jakimi powinni kierować się Polacy pod okupacją.
         Kierownictwo Walki Cywilnej, na czele której stał Stefan Korboński nawoływało do ignorowania oficjalnych rozporządzeń okupanta, unikania jakichkolwiek kontaktów z Niemcami, uchylania się od wyjazdu do Rzeszy na roboty, bojkotowania kina i prowadzenia akcji "małego sabotażu" (zrywanie plakatów propagandowych, pisanie na murach haseł patriotycznych, rozlepianie ulotek itp.)
         Wobec zamknięcia przez Niemców uniwersytetów i szkół średnich, zaczęto organizować na szeroką skalę tajne szkolnictwo. Na początku 1941 roku powstał Departament Oświaty i Kultury przy Delegaturze Rządu. Jeszcze w 1940 roku rozpoczęto wykłady w ramach tajnego Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłady, tak samo jak zajęcia na poziomie szkół średnich, odbywały się w kompletach po kilkunastu słuchaczy. W ślad za Uniwersytetem poszły inne warszawskie wyższe uczelnie: Politechnika, Szkoła Główna Handlowa, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej i Wolna Wszechnica Polska. W stolicy działał także w czasie wojny Tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich, stworzony przez profesorów i studentów Uniwersytetu Poznańskiego, wysiedlonych ze swojego miasta.
         W trudnej sytuacji, jeśli chodzi o szkolnictwo znalazł się Kraków, gdzie w listopadzie 1939 roku Niemcy aresztowali profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, wywożąc ich do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. Tym niemniej w 1942 roku Uniwersytet Jagielloński rozpoczął podziemną działalność. Z inicjatywy kardynała Adama Stefana Sapiehy utworzono w Krakowie tajne seminarium duchowne, na które uczęszczał Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.
         Tajne wykłady akademickie prowadzono również w Wilnie i we Lwowie, w okresie, gdy oba te miasta znajdowały się już pod okupacją niemiecką. 
         Latem 1942 roku ciężko schorowany Cyryl Ratajski ustąpił ze stanowiska Delegata Rządu. Na jego miejsce mianowany został dotychczasowy zastępca - Jan Piekałkiewicz. Niestety, na krótko. 19 lutego 1943 roku został aresztowany i zamęczony przez gestapo. Zmarł w czerwcu 1943 roku na Pawiaku. Funkcję Piekałkiewicza przejął Jan Stanisław Jankowski, mianowany Delegatem w kwietniu 1943 roku. Stanowisko to sprawował do końca okupacji niemieckiej.
         Przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego zostali podstępnie aresztowani w marcu 1945 roku przez NKWD i przewiezieni do więzienia moskiewskiego na Łubiance. Wśród aresztowanych był Delegat Rządu Jan Stanisław Jankowski i ostatni dowódca Armii Krajowej gen. Leopold Okulicki.
         W czerwcu 1945 roku podczas pokazowego procesu w Moskwie, porwanych 16 przywódców Polski Podziemnej skazano na wyroki więzienia (trzech oskarżonych uniewinniono). Gen. Okulicki (skazany na 10 lat) został zamordowany w moskiewskim więzieniu 24 grudnia 1946 roku. Jan Stanisław Jankowski zmarł w ciężkim więzieniu we Władymirze nad Klaźmą 13 marca 1953 roku. Stanisław Jasiukowicz (przywódca Stronnictwa Narodowego) zmarł w szpitalu więziennym w Moskwie 22 października 1946 roku. Stanisław Pużak (przywódca PPS) po zwolnieniu z więzienia i powrocie do Polski, został ponownie aresztowany i skazany przez polskie władze komunistyczne. Zmarł w więzieniu w Rawiczu 13 kwietnia 1950 roku

 Wstecz...


 
Materiały dodatkowe
         
 
search szukaj
 
   

Copyright © Muzeum Warszawy :: 2007

   
  Projekt jest realizowany przez Muzeum Warszawy we współpracy z Archiwum Państwowym m. st. Warszawy oraz niemiecką fundację Stiftung Niedersachsische Gedenkstatten